تبلیغات
بچه شمرون - نفخ (bloating) - گاز روده ها (flatulence)

شمرون ، شمیران و معرفی محله های شمیران،مذهبی ، علمی ، پزشکی ، آموزشی ، کامپیوتر

نفخ (bloating) - گاز روده ها (flatulence)

نویسنده :ع.ا نصر
تاریخ:شنبه بیست و ششم بهمن 1392-03:48 ب.ظ


نفخ و دل درد

نفخ شکم عبارت است از باد کردگی شکم به سبب وجود گاز زیاد در مجراهای گوارشی  که یکی از مهمترین ناراحتی‌های‌ دستگاه گوارش می‌باشد. تجمع گازها در روده پدیده بی‌نهایت ناخوشایند و اغلب دردناک است. حالت نفخ اغلب خود را به شکل اتساع شکم، درد شکمی، صدای غرغر شکم، آروغ زدن، بوی بدن دهان، سیری زودرس، تهوع و افزایش دفع گاز از مخرج نشان می‌دهد. در مورد افزایش دفع گاز از مخرج باید به خاطر داشت که در صورتیکه دفع گاز به بیشتر 25 مرتبه در روز برسد غیر طبیعی است . نفخ شکم می‌تواند به تمامی آسیب‌های مجاری معده و روده مانند التهاب حاد معده، اختلالات کبد و لوزالمعده و همچنین به آسیب‌های روده باریک به ویژه کولون منجر گردد .

در دستگاه گوارش گازهای مختلفی وجود دارد گازهای موجود در معده عبارتند از: اکسیژن (O2)، نیتروژن (N2 ) و دی‌اکسید کربن (CO2). همچنین در روده بزرگ گازهای ئیدروژن (H2)، متان (CH4) و دی اکسید کربن تولید می‌گردد. گازهای اکسیژن و نیتروژن موجود در معده از طریق بلع هوا وارد می‌گردن که در اثر آروغ زدن ممکن است خارج شود . گاز دی‌اکسید کربن نیز از اسید معده بوجود می‌آید .

گاز تولید شده توسط باکتریها در کولون یک رویداد طبیعی است . به عنوان مثال الیگو ساکارید‌های Raffinose و Stachyose جدا شده از لوبیا خیلی راحت‌تر تحت فرمانتاسیون (تخمیر) باکتریهای کولون قرار می‌گیرد و به دی اکسید کربن و ئیدروژن و متان تبدیل می‌شود .

فلور باکتریال روده از پلی ساکارید‌های غیر قابل  هضم مواد غذایی نظیر مواد غذایی گندم کامل و برخی از میوه‌ها و سبزیجات می‌تواند به عنوان ماده اولیه برای تولید ئیدروژن استفاده نماید . دی‌اکسید کربن هم می‌تواند طی متابولیسم باکتریها بوجود آید یا حاصل از عمل بی‌کربنات با اسید کلریدریک و اسیدهای چرب باشند . متانول نیز در  افراد نرمال توسط باکتریها بوجود می‌آید که به نظر می‌رسد یک خصیصه خانوادگی در اثر عوامل محیطی است .

افرادی که روده آنها مقدار زیادی متانول تولید می کنند و یا غذاهایی با فیبر زیاد مصرف می‌نمایند، مدفوعشان در آب شناور می‌ماند. مدفوع شناور در بیماران دارای سندرم سوء جذب هم دیده می‌شود که به علت تولید دی‌اکسید کربن و ئیدروژن از غذاهای جذب نشده است . بنابراین کسانی که به علت گاز روده اتساع شکم و ناراحتنی دارند ممکن است اختلالاتی در زمینه حرکات روده یا سندرم‌های سوء جذب داشته باشند که حتماً در موارد شدید بایستی برطرف شود .

به طور کلی یک روده نرمال روزانه 7 تا 10 لیتر گاز تولید می‌کند و بیشتر گازهای تولید شده در داخل خون جذب می‌شود و فقط 600 میلی‌لیتر از گازها بیرون رانده می‌شود . لازم به ذکر است که عمده‌ترین گازهای تولید شده نیتروژن است که حدود 90 درصد گازهای دفعی را تشکیل می‌دهد.

علل افزایش گازهای روده‌ای :

نفخ شکم علل متعددی دارد که در ذیل به بررسی برخی از اهم علتها می‌پردازیم:

اگر چه پدیده تخمیر باکتریایی و تولید گاز در روده یک پدیده نرمال است با این وجود اگر مقادیر بالایی از ئیدروژن و اکسیژن در رکتال در اثر افزایش تخمیر باکتریایی و سوء جذب از تخمیر یک ماده (مانند لاکتوز) بوجود می‌آید. نفخ شکم پیش می‌آید . اگر مسأله تولید گاز و تجمع آن در روده در اثر کمبود آنزیم برای گوارش ماده غذایی (مانند لاکتوز) باشد، در این صورت باید ماده غذایی از رژیم کاسته و یا به طور کلی حذف گردد .

نفخ شکم می‌تواند علت آئروفاژی (aerophagia) داشته باشد. . در هنگام خوردن و آشامیدن مقداری هوا بلعیده می‌شود. بیشتر این گازها زمانیکه در معده تجمع می‌یابند. آروغ زده می شوند و فقط مقدار کمی از آنها در کولون ساخته می‌شوند . گازهای تولید شده در نتیجه آئروفاژی بیشتر از نیتروژن و اکسیژن تشکیل شده‌اند که در رکتال متمرکز می‌شود .

پدیده آئروفاژی می‌تواند به وسیله آرام خوردن، جویدن با دهان بسته و خودداری کردن از نوشیدن توسط نی، صحبت کردن در حین غذا خوردن و جویدن آدامس، صمغ و یا تنباکو جلوگیری شود .

برخی از مواد غذایی بویژه میوه‌ها وسبزیجات در بدن تولید گاز می‌نماید . بدین ترتیب  که باکتریها با عمل تخمیر خیلی سریع تولید گاز می‌نمایند . به طور کلی مواد غذایی را از نظر میزان تولید گاز به 3 دسته تقسیم می‌نمایند :

الف ) غذاهایی که ایجاد مقادیر زیادی گاز می‌کنند. شامل : شیر و فرآورده‌های لبنی. حبوبات به ویژه انواع لوبیا و عدس و سبزیجاتی مثل انواع کلم پیاز پیازچه ترب و تربچه شغلم فلفل سبز و قرمز هویج کرفس میوه‌هایی نظیر سیب، موز، انگور، کشمش، زردآلو و آلو، طالبی ، گرمک، خربزه قندک، هندوانه و آوکادو.

ب) غذاهایی که ایجاد مقادیر متوسط گاز می‌کنند شامل خمیری که در پخت شیرینی به کار می‌رود. سیب‌زمینی، بادمجان و آب کربنات.

ج) غذاهایی که ایجاد مقادیر معمولی گاز می‌کنند. شامل گوشت و ماهی، سبزیجاتی مثل خیار و کاهو و میوه‌های خشک . همانطور که ذکر گردید حبوبات از مواد غذایی هستند که تولید مقادیر زیادی گاز می‌نمایند. زیرا حبوبات حاوی قندی به نام Raffinose هستند که قابل هضم نبوده ولذا در روده می‌ماند و در روده بزرگ تبدیل به اسیدهای چرب و گاز ئیدروژن می‌شود و در نتیجه برای بیمار ایجاد نفخ می‌کند .

 

یکی از راههای مناسب و مؤثر برای از بین بردن نفخ ناشی از حبوبات آن است که آنها را به مدت 24 ساعت قبل در آب خیسانده وبعد از 24 ساعت آب آن را دور ریخته و بعد از طبخ با غذاهای مختلف مصرف کرد. مطمئناً از این راه خاصیت نفخ‌زایی حبوبات بسیار کمتر است.

علاوه بر عوامل فوق‌الذکر که در بروز نفخ مؤثرند در سالهای اخیر عفونتهای قارچی که باعث اسهال و نفخ می‌شود بسیار شایع شده است . شایع‌ترین نوع این قارچ‌ها کاندیدا آلبیکانز است. این قارچ در روده باعث تولید گاز و الکل می‌شود و در نتیجه شخص دچار نفخ می‌شود. همچنین این قارچ همانند انسولین می‌تواند باعث کاهش قند خون شود، عطش و علاقه مفرط به مصرف مواد کربوئیدرات‌دار مانند شیرینی در شخص افزایش‌ می‌یابد. در صورت ابتلای طولانی مدت به این قارچ، ممکن است شخص  دچار افزایش وزن شود. در صورت بروز چنین مشکلی با تغییر برنامه غذایی می‌توان بستر تغذیه‌ای قارچ را از بین برد. بدین ترتیب قارچ با کمبود مواد غذایی روبرو می‌شود. اگر همزمان با این عمل از درمان دارویی ضد قارچی استفاده شود، قارچ می‌تواند برای پیدا کردن غذا از جدار روده وارد سایر اندامها و حتی دستگاه گوارش خون گردد و مشکلاتی را پدید آورد.

در تغییر برنامه غذایی باید به کیفیت، کمیت و نوع غذاها توجه کرد. همه غذاها باید در کمال تازگی و پاکیزگی تهیه شوند، به ویژه سبزیها را باید به خوبی شست تا از بروز عفونتهای مجدد جلوگیری شود.باید از مصرف کنسروها و غذاهای آماده و همچنین انواع سس‌ها مانند کچاپ اجتناب کرد. این محصولات اغلب حاوی مقادیر زیادی شکر هستند. باید از مصرف هر چیز شیرینی صرفنظر کرد. به جز عسل باید از خوردن هر نوع ماده غذایی که حاوی شکر، قند طبیعی و آرد سفیدند مانند انواع میوه‌های خشک شده، کیک، شیرینی، شکلات و آب نبات، مارمالاد، برگه‌ها (برگه آلو و برگه هلو) پلو و ماکارونی پرهیز شود. همچنین مصرف الکل، لیموناد، ماست‌های میوه‌ای، مخلوط شیر و میوه، آب میوه و میوه‌های خیلی شیرین مانند موز و سیب شیرین نیز ممنوع است. خوردن انواع میوه‌های ترش مثل :گریپ‌فورت، سیب ترش و گلابی مجاز است. پس از پایان دوره درمان می‌توان دیگر بار از انواع میوه‌ها استفاده کرد.

در برنامه غذایی ضد قارچ می‌توان انواع حبوبات و لبنیات غیر شیرین را گنجاند. مصرف روزانه ماست، دوغ، پیاز و تره فرنگی، ترب، سیر، ترب کوهی سودمند است. این مواد باعث حفاظت از روده‌های می‌شود. برای مقابله با قارچ بهتر است پس از دوره درمان نیز از مصرف شکر خالص، آرد سفید و دیگر محصولاتی که حاوی این موادند، خودداری شود.

گاز روده ها (flatulence) :

به آزاد سازی تركیبی از گازهای روده(flatus) كه توسط باكتریها و مخمرهای مستقر در روده بزرگ (قولون) ایجاد میگردند، اطلاق میشود. غذاهایی كه در بدن غیر قابل هضم میباشند (به علت عدم وجود آنزیم هضم كننده) مانند پلی ساكاریدها (به ویژه اولیگوساكاریدها) (نشاسته و سلولز) و برخی قندها بدن تغییر از مجاری گوارشی عبور كرده و به عنوان غذا به مصرف باكتریهای روده میرسند. محصول جانبی این فرایند تخمیری تولد گاز روده میباشد.


غذاهایی كه ایجاد گاز میكنند:

حبوبات (لوبیا-عدس-لوبیای سویا-نخود فرنگی) -لبنیات (شیر-بستنی-پنیر)- سبزیجات(بروكلی-گل كلم-خیار-مارچوبه-كرفس-كاهو)- سبزیجات ریشه ای (سیب زمینی-شلغم-پیاز-تربچه-سیر-هویج-بادنجان)- میوه ها (زردآلو-سیب-گلابی-آلو-موز-كشمش) -غلات (جو دوسر-ذرت-برنج-دانه های كامل (به علت وجود فیبر)- آرد گندم)- مغزها (بادام هندی)

نكته: در اختلال عدم تحمل لاكتوز (عدم وجود آنزیم لاكتاز برای تجزیه لاكتوز)، لاكتوز(قند اصلی شیر) به روده باریك راه یافته و باكتریها از آن تغذیه میكنند. این امر گاز روده ها را افزایش میدهد.

نكته:سوربیتول كه نوعی شیرین كننده است نیز میتواند ایجاد گاز كند.

نكته: برنج خیلی سهل الهضم است و كمترین تولید گاز را بهمراه دارد. اما نشاسته گندم، سیب زمینی، جو دو سر و ذرت گاز زیادی تولید میكنند.

نكته:غلات كامل به علت دارا بودن فیبر بیشتر گاز بیشتری تولید میكنند.

نكته: فیبرغذایی برای سلامتی بسیار مفید هستند، اما بایستی مصرف آنها را به آهستگی افزایش داد. برخی از فیبرها گاز تولید كرده اما برخی گاز تولید نمیكنند.

مطالبی در رابطه با گاز روده ها:

1-یك انسان بطور معمول روزانه نیم تا 1.5 لیتر گاز روده آزاد

 میكند.12-20 بار در روز. نیتروژن، اكسیژن، دی اكسید كربن، متان، هیدروژن، سولفید هیدروژن گازهای تشكیل دهنده روده میباشند.

2-گاز روده ها عمدتا از نیتروژن و اكسیژن تشكیل یافته است كه توسط دهان بلعیده میگردند.

3-دی اكسید كربن توسط میكروبهای هوازی روده تولید میگردند.

4-هیدروژن توسط برخی از میكروبها و گاز متان نیز توسط باكتریهای بی هوازی تولید میگردند.

5-گازهای متان و هیدروژن اشتعال زا میباشند. تنها 40 درصد روده افراد دارای میكروبهای تولید كننده گاز متان میباشد.

  -6 بوی نامطبوع گاز روده ها به علت وجود مقادیر اندك تركیبات حاوی سولفور میباشد. سولفید هیدروژن (بوی تخم مرغ گندیده) و سولفید كربونیل علت بوی بد گازهای روده ها بوده كه نتیجه تجزیه پروتئین ها میباشند.

7-علت دیگر بوی نامطبوع وجود اسیدهای چرب با وزن مولكولی پایین نظیر بوتیریك اسید(بوی كره فاشد) میباشد.

8-گاز روده ها مانند مدفوع بوسیله حركات دودی (انقباضات متوالی عضلات روده ای) به سمت مقعد رانده میشوند.

9-برخی باكتریهای روده گاز تولید شده توسط باكتریهای دیگر را مورد مصرف قرار میدهند.

10-میزان تولید گاز در افراد متفاوت است و به تعداد و نوع باكتریهای مستقر در روده، نوع رژیم غذایی و میزان بلعیدن هوا توسط فرد بستگی دارد.

11-غذاهایی كه حاوی سولفور زیاد میباشند نظیر گل كلم، تخم مرغ و گوشت بوی نامطبوع گاز روده را افزایش میدهند.

نكته: وجود گاز زیاد در سیستم گوارش باعث درد شكم، نفخ، باد گلو و گاز روده حجیم و آزار دهنده میشود.

نفخ (bloating):

توصیه من به همه این دوستان این است كه اگر دچار نفخ می شوند قبل از هر اقدامی باید نفخ خودشان را بشناسند و دلیل اصلی آن را با راهنمایی های پزشك متخصص پیدا كنند. در مورد بسیاری از افراد احساس نفخ به این دلیل است كه اسفنكتر تحتانی مری شان گشاده شده است. در این حالت مصرف خواركی هایی مثل نوشیدنی های كافئین دار، نوشابه های گازدار حتی چای، قهوه و نسكافه و مصرف خودسرانه برخی داروها هم می تواند به شل شدن بیشتر اسفنكتر تحتانی مری منجر شود. در مورد این افراد همان طور كه قبلاهم اشاره شد موقع حرف زدن، نوشیدن آب حتی سیگار كشیدن و آدامس جویدن هوای بیشتری داخل معده می شود و نفخ ایجاد می كند. بنابراین نفخ كردن معمولانمی تواند تنها به دلیل مصرف یك ماده غذایی خاص باشد، به همین خاطر حذف مواد غذایی بدون مشورت با پزشك نه تنها راه حل مناسبی نیست بلكه حتی گاهی نمی تواند نتیجه بخش باشد.

به احساس ورم و پری شكم و افزایش میزان گاز در مجاری گوارش اطلاق میگردد. علت نفخ معمولا وجود گاز زیاد نیست، بلكه به خاطر كندی انقباضات عضلانی و حركات دودی مجاری گوارش میباشد. مصرف غذاهای چرب تخلیه معده را به تاخیر انداخته و ایجاد نفخ میكنند. همچنین نفخ میتواند به علت نشانگان روده تحریك پذیر باشد (كه در آن انقباضات روده ای نامنظم میگردد)- علت دیگر نفخ میتواند تند تند غذا خوردن باشد. همچنین نفخ میتواند نشانه برخی بیماریها مانند آپاندیسیت و یا سنگ كیسه صفرا باشد. یبوست نیز ایجاد نفخ میكند. نفخ بیشتر در زنان بروز میكند. علت آن هم تغییر در سطح هورمونهای بدن و افزایش احتباس آب و نمك در بافتهای بدن، پیش از قاعدگی میباشد.

علایم افزایش گاز روده ها:

1-افزایش آزاد سازی گاز روده.

2-آزاد سازی گاز بد بو.

3-آزاد سازی گاز پر سروصدا.

4-نفخ معده و شكم.

5-صداها و درد شكم.

علل نفخ متناوب و افزایش گاز روده ها:

1-افزایش تولید گاز:

میزان گاز تولید شده توسط باكتریهای روده بزرگ در افراد مختلف متفاوت است.

سوء هضم و سوءجذب غذا در روده كوچك باعث میگردد تا غذای هضم نشده بیشتری به قولون (روده بزرگ) وارد گردد. هرقدر میزان غذای هضم نشده در اختیار باكتریهای روده برگ باشد گاز بیشتری نیز تولید خواهد شد. (مثل نارسایی لوزالمعده و یا اختلال عدم تحمل لاكتوز)

رشد مفرط و انتشار باكتریهای روده بزرگ به روده كوچك. با آنكه باكتریها منحصرا در روده بزرگ مستقرهستند، اما گاهی اوقات باكتریها به روده كوچك راه می یابند. بنابراین غذا قبل از هضم و جذب توسط باكتریها مصرف گردیده و تولید گاز افزایش می یابد.

2-انسداد فیزیكی: میتواند در هر نقطه از مسیر مجاری گوارش ایجاد شود.انسداد ممكن است دائم و یا موقت باشد، مثل تنگی باب المعده.

3-انسداد كاركردی: به علت عملكرد ضعیف عضلات معده و روده (كه محتویات معده و روده را به جلو میراند) ایجاد میگردد. هنگامی كه این عضلات بدرستی عمل نمی كنند، محتویات روده ای تجمع یافته و باعث ورم و نفخ شكم میگردد. چربی ها نیز میتوانند باعث كندی حركات روده ای و تخلیه معده گردد.

4-حساسیت مفرط روده ای: برخی افراد به افزایش اندك گاز روده ها نیز حساس بوده و احساس نفخ و ورم معده میكنند.

5-مصرف برخی آنتی بیوتیكها و مسهل ها نیز ایجاد نفخ و گاز روده ای میكنند.

نكته: گاز روده ها نشانه فعالیت طبیعی روده ها میباشد. احتباس گاز روده نیز خطرناك نیست اما میتواند باعث یبوست گردد.

نكته: تمام گاز موجود در مجاری گوارش از طریق مقعد خارج نمی گردند. برخی از طریق انتشار به خون راه یافته و از طریق ریه ها مجددا به هوا بازمیگردند. برخی از گازها نیز در داخل مدفوع به دام افتاده و همراه با مدفوع دفع میگردند.

نكته:هنگامی كه شما گاز روده را محبوس كرده و آن را خارج نمیسازید، در طی شب كه عضلات بدن شل میشود گاز روده ها نیز بطور خودكار آزاد میگردند.

تشخیص نفخ مزمن:

1-عكسبرداری اشعه x از شكم و روده كوچك.

2-اندازه گیری سرعت تخلیه معده.

3-عكسبرداری فراصوت،سی تی اسكن و ام آرآی.

4-تستهای سوء جذب و سوء هضم.

5-تست تنفسی هیدروژن و متان.

درمان نفخ و افزایش گاز روده ها:

1-چنانچه علت سوء هضم و نارسایی لوزالمعده باشد باید مكمل آنزیمهای لوزالمعده تجویز گردد.

2-چنانچه علت سوء هضم لاكتوز، فروكتوز و یا سوربیتول باشند، باید غذاهای حاوی این قند ها از رژیم غذایی حذف گردیده و یا از مكمل آنزیمهای گوارشی استفاده شود. آنزیمهای alpha-galactosidase باعث هضم قندهای كمپلكس گردیده و حجم گاز روده ها را كاهش میدهند. مكمل های آنزیمهای گوارشی موجود شامل لاكتاز، آمیلاز، لیپاز، پروتئاز، سلولاز، پكتیناز، اینورتاز، گلوكوآمیلاز، مالت دیاستاز میباشند.

3-چنانچه سوء هضم و سوء جذب به علت اختلال در عملكرد دیواره روده ها باشد، باید با بیوپسی روده كوچك و كشف علت داروی مرتبط تجویز گردد.

4-چنانچه علت انسداد فیزیكی باشد، عمل جراحی باید صورت گیرد.

5-چنانچه علت انسداد كاركردی باشد، بایستی ازداروهای محرك فعالیت عضلات معده و روده كوچك نظیر erythromycinوmetoclopramide مصرف كرد.

6-مصرف غذاهای حاوی كربوهیدرات های هضم ناپذیر باید محدود و یا از رژیم غذایی حذف گردند.

7-غذا به آرامی و آهستگی صرف شود.

8-قدم زدن پس از صرف غذا حركات روده ها را تحریك میكند.

9-مصرف داروی simethicone نیز میتواند نفخ را كاهش دهد.

10-مصرف قرصهای زغال فعال شده قبل از غذاهایی كه نفخ آور میباشند گاز روده ها را كاهش میدهند.

11-آنتی بیوتیك ریفاكسیمین rifaximin كه در درمان اسهال مرتبط با e-coli تجویز میگردد نیز حجم گازهای روده را كاهش میدهد.

12-مصرف اندكی مایعات اسیدی همچون آب لیموترش و یا سركه همراه با غذا باعث تحریك ترشح اسید هیدروكلریك و آنزیمهای گوارشی میگردد.

13-مصرف ماست، زیره سبز(cumin) ، زیره سیاه(caraway) وزردچوبه(tumeric) گاز روده ها و نفخ را كاهش می دهند.

14-تخمیر، اولیگوساكاریدها را تجزیه كرده و تولید گاز آنها را كاهش میدهد. به همین خاطر توفو tofu (پنیر سویا) گاز خیلی كمتری نسبت به لوبیای پخته تولید میكند.

15-برای كاهش خاصیت نفخ آوری لوبیای پخته، لوبیا را 24 ساعت درون آب بخیسانید و سپس آب پز كنید. اما این كار مواد مغذی دیگر محلول در آب را نیز از لوبیا خارج میسازد.

16-مصرف آنتی اسید ها باد گلو را افزایش داده و نفخ را رفع میكند.

17-نعناع، آویشن، فلفل فرنگی شیرین، ریحان، دارچین، زنجبیل و لیمو ترش باعث تسهیل عمل دفع گازهای روده ها و باد گلو شده و ضد نفخ میباشند.

18-جای مصرف 3 وعده غذایی سنگین در روز از 6 وعده غذایی سبك استفاده كنید.

در پایان چند داروی شیمیایی و گیاهی برای رفع نفخ و گاز معده:

پنتاپیرازول ٤٠ یك عدد هر صبح و اموكسى سیلین یك گرم صبح و شب و كلاریترومایسن ٥٠٠ صبح و شب و فورازولیدین دو عدد صبح و شب بمدت دو هفته میل و بعد از ان كاملا نفخ از بین مى رود

و برای باد شدیدی معده : مصرف دم کرده اویشن + شاتره + بومادرون توصیه میشود  




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر